Geschiedenis van de Marokkaanse Jabador

De jabador is een traditionele Marokkaanse klederdracht die bestaat uit een tuniek, een broek en soms een mantel. Het wordt al sinds de 16e eeuw genoemd bij de notabelen van Fez en dankt zijn unieke karakter aan het vakmanschap van Marokkaanse ambachtslieden, de met de hand gevlochten sfifa en aakad en het borduurwerk met gouddraad.
Van dynastieën tot notabelen van Fès
De Marokkaanse jabador door de eeuwen heen
De jabador heeft zijn wortels in het Marokkaanse hofkostuum. Van de Merinidische ateliers in Fès tot de pracht van de Saadiërs, via de eerste schriftelijke vermelding door Leo Africanus in 1525, heeft hij de dynastieën doorstaan zonder ooit zijn stedelijke, verfijnde ziel te verliezen.
Schriftelijke sporen van de jabador vind je al lang voordat hij die naam droeg. In zijn Beschrijving van Afrika gepubliceerd rond 1525, beschrijft Hassan al-Wazzan, in Europa bekend als Leo Africanus, reeds het lange en open kledingstuk dat door de aanzienlijken van Fez wordt gedragen. In die tijd was de kledij voorbehouden aan handelaren, ambassadeurs en welgestelde families in de steden. Het werd vervaardigd uit brokaat en fluweel.
Vóór de islam · het gedrapeerde kledingstuk
Een lange gewikkelde stof
Van de Midden-Atlas tot de Sahara is het oude kostuum gedrapeerd, een Amazigh-erfgoed uit de oudste tijden. Een lang stuk stof, de izar, wordt om het middel gewikkeld, vervolgens over de schouders gebracht en vastgezet met fibula's. Het is de verre oorsprong van de Marokkaanse kleding, van vóór het knippen en naaien.
Meriniden · 1248 – 1465
De geboorte van een hofkledingstuk
Onder de Meriniden krijgt de kleding haar eigen codes. Dit is de periode waarin de visuele basis wordt gelegd van het Marokkaanse prestigekostuum, in de ateliers van Fès, die het hart van het ambacht in het koninkrijk worden.
1525 · eerste vermelding
Leo Africanus beschrijft de edelen van Fez
La Beschrijving van Afrika legt schriftelijk vast wat de Marokkanen al droegen. De kleding is die van de stedelijke elite, vervaardigd door de beste ambachtslieden, in de rijkste stoffen.
Saadiërs · 1511 – 1670
Het hoogtepunt van verfijning
De Saadiërs brengen de hofkleding tot haar hoogtepunt. Brokaat, fluweel en borduurwerk met goud- en zilverdraad: het kledingstuk wordt zowel een kunstobject als een machtssymbool, gedragen tijdens de grote paleisceremonies.
Alawieten · 17e eeuw tot heden
De opening en verspreiding
Onder de Alawieten opent Marokko zich voor Europa. Diplomaten en ambassadeurs reizen, Europese schilders beelden Marokkaanse klederdrachten af, en de kleding die ooit voorbehouden was aan notabelen, verspreidt zich geleidelijk over de hele samenleving.
Wat dit lange verhaal vertelt, is continuïteit. De jabador is niet op een bepaalde dag uitgevonden. Hij is de vrucht van eeuwenlange Marokkaanse verfijning, van atelier tot atelier doorgegeven, tot hij de kleding werd die we vandaag kennen.
Een referentiebron
De Marokkaanse klederdracht gezien door Jean Besancenot
In de jaren 1930 reisde de Franse kunstenaar Jean Besancenot door Marokko om de traditionele klederdracht te tekenen. Zijn werk Costumes du Maroc blijft een referentie om de rijkdom van de Marokkaanse kleding, regio per regio, te begrijpen.
Zijn tekeningen laten zien hoe de jabador van regio tot regio verschilt, waarbij de stadskleding zich onderscheidt van die op het platteland. Ze herinneren ook aan een constante in de Marokkaanse mannenkleding: de soberheid van de bovenkleding voor buiten, zoals de jabador of de djellaba, en de rijkdom van de huiskleding, zoals de kaftan of de gandoura. Zoveel schakeringen die Marokkaanse ambachtslieden vandaag de dag in stand houden.
Het tweedelige of driedelige pak
Wat is een jabador?
Een jabador is een traditionele Marokkaanse outfit bestaande uit een tuniek, een broek en soms een cape. Afgestemd in dezelfde tinten en met dezelfde afwerkingen vormen deze stukken een verfijnd geheel dat gedragen wordt bij grote gelegenheden.
De jabador bestaat uit drie bij elkaar passende delen. Een tunik met een rechte snit, waarvan de sluiting aan de voorkant wordt geaccentueerd door een sfifa, de gevlochten passementerie, en aakad-knopen over de hele lengte. Een broek, recht afgesneden of van het kandrissi-type, korter en wijder bij het kruis. En voor de meest elegante outfits een cape, ook wel abaya genoemd, gedragen over de schouders. Het is juist deze set die ontworpen is om bij elkaar te horen, in dezelfde tinten en dezelfde afwerkingen, die de jabador onderscheidt van een eenvoudige tuniek.
Tegenwoordig gaat de sfifa bijna altijd samen met borduurwerk, langs de tuniek en onderaan de broek, in een bijpassende kleur op tuniek, broek en cape. Deze motieven hebben hun eigen namen; er zijn er honderden, met klassiekers die Marokkanen in één oogopslag herkennen.
Je draagt hem zowel op een bruiloft als voor Eid of het vrijdaggebed. Afhankelijk van het model bestaat hij uit twee of drie delen, van heel sober tot rijk geborduurd. Ontdek al onze modellen in de categorie jabador man.
De oorsprong van de naam
Waar komt het woord jabador vandaan?
Het woord jabador heeft geen officiële etymologie en bronnen spreken elkaar tegen. De meest aannemelijke hypothese in het Darija verbindt de naam met de wortel jbed, trekken of aanpassen.
Terwijl de djellaba een ruim en gedrapeerd kledingstuk is, is de jabador een gestructureerd geheel, een tuniek met bijbehorende broek, zo gesneden dat hij het silhouet volgt zonder ooit te knellen. De naam zou dan iets eenvoudigs zeggen: een kledingstuk dat zijn vorm houdt, het tegenovergestelde van stof die golft.
Een universeel principe, een unieke outfit
De jabador, een Marokkaans handelsmerk
Een tuniek combineren met een broek is geen Marokkaanse uitvinding: je vindt het ook in India, Pakistan, West-Afrika en zelfs bij de indianen. Wat echt Marokkaans is, is de jabador, de manier waarop onze ambachtslieden dit gewone ensemble hebben omgetoverd tot een uitzonderlijke outfit.
De tuniek en de broek vormen een kledingprincipe dat op bijna elk continent te vinden is. In India en Pakistan combineren de kurta-pyjama en de salwar kameez een lange tuniek met een losse broek. In West-Afrika kleden de boubou en de agbada mannen in vloeiende, geborduurde stoffen. Zelfs indianen droegen een tuniek over lederen beenstukken. Het principe is universeel omdat het eenvoudig, comfortabel en geschikt voor warme klimaten is.
Maar overal elders is dit geheel een tuniek en een broek gebleven. In Marokko hebben onze ambachtslieden er iets anders van gemaakt. Ze gaven het een snit, afwerkingen, een naam: de jabador.
Daar zit het hele verschil. Het woord jabador duidt niet zomaar een willekeurige tuniek aan die bij een willekeurige broek hoort. Het duidt onze Marokkaanse versie aan, met zijn precieze codes: de kandrissi-broek, de sfifa-borten, de met de hand gevlochten aakad-knopen, het borduurwerk met gouddraad. Een tuniek en een broek vind je overal. Een jabador vind je alleen in Marokko.
Het handwerk van de ambachtslieden
Marokkaans vakmanschap: wat de jabador uniek maakt
Wat een jabador onderscheidt van een gewone tuniek, is het vakmanschap van de Marokkaanse ambachtslieden: de sfifa die de contouren benadrukt, de met de hand gevlochten aakad-knopen, het borduurwerk met gouddraad en de kandrissi-broek die zelfs tot op de zakken is geborduurd.
Neem een gewone tuniek en broek. Geef ze aan een Marokkaanse maâlem, een meester-ambachtsman. Wat eruit komt, heeft niets gewoons meer. Elk detail is het resultaat van een techniek die van generatie op generatie is doorgegeven, vanuit de werkplaatsen van Fès en Salé.
Passementerie
De sfifa
Dit gevlochten galon accentueert de randen, de halslijn en de sluiting van de tuniek. Vroeger werd het met de hand aangebracht, maar tegenwoordig wordt het meestal machinaal gemaakt. De patronen hebben verschillende namen, en door de kwaliteit van het garen loopt de prijs per meter al snel op. Pas op voor sfifa's van vinyl: die raden we sterk af.
De knopen
De aakad
Deze kleine knoopjes van gevlochten draad sluiten de tuniek één voor één. Elk aakad-knoopje wordt met de hand geknoopt, soms wel tientallen op één enkel kledingstuk. Een werk dat veel geduld vereist en dat een machine niet kan evenaren.
De motieven
Het borduurwerk
Langs de sfifa en tot aan de onderkant van de broek vormt het borduurwerk motieven met eigen namen, zoals de Gouza of Debanna. Op ceremoniële stukken wordt het verfraaid met fetla in goud- of zilverdraad, een erfenis van de Saadische hofkleding. Lange tijd werd dit met de hand gedaan, maar om de kosten te drukken gebeurt het steeds vaker machinaal.
De broek
De kandrissi en de afwerking ervan
De broek kan een rechte snit hebben of een kandrissi zijn, korter maar ruim en heel pofferig in het kruis. Marokkaanse ambachtslieden hebben er sfifa's aan toegevoegd om de zakken te accentueren en de onderkant af te werken, met aakad-knopen. Een detail dat Marokkanen erg waarderen: de sfifa van de broek vormt soms een khandjar, de dolk die de ambachtslieden langs de snit nabootsen. Een echte jabador herken je ook aan zijn broek.
Van alledag tot ceremonie
De stoffen van de jabador
De stof bepaalt het hele karakter van de jabador, en die verschilt per onderdeel. Voor de tuniek en de broek kiest men meestal mlifa of gabardine; die laatste heeft de laatste jaren de overhand gekregen vanwege de prijs-kwaliteitverhouding.
De mantel, de abaya, speelt een andere rol. Je kiest voor een doorschijnende variant, van mousseline of sousdi – luxueuzer en duurder – of van fluweel voor een meer geklede uitstraling. Bij de jongere generaties geven sommigen er de voorkeur aan om de tuniek alleen te dragen, vaak korter, dan gemaakt van fluweel of brokaat, met een bijpassende sfifa en aakad.
De momenten die ertoe doen
Wanneer draag je de jabador?
De jabador wordt gedragen bij belangrijke Marokkaanse gelegenheden, zoals de bruiloft, waar de bruidegom hem als ceremoniële kleding draagt, maar ook met Eid, op de henna-avond en bij het vrijdaggebed. Het is de kleding van feesten en tradities.
De jabador is voor de meeste Marokkanen geen alledaags kledingstuk. Het is de outfit voor de momenten die ertoe doen, degene die je tevoorschijn haalt om een feest of traditie te eren.
De bruiloft
Dit is dé gelegenheid bij uitstek. De bruidegom draagt vaak meerdere outfits, waaronder een geborduurde jabador voor de ceremonie. Alles over de Marokkaanse bruiloft en de bijbehorende tradities.
Eid
Voor hetEid al-Fitr Kleding en het Offerfeest trekt men zijn mooiste kleren aan. De jabador, sober of kleurrijk, wordt gedragen bij het gebed en de familiebezoeken.
De henna-avond
Voorafgaand aan de bruiloft brengt de henna-avond de naasten bij elkaar. De jabador past daar natuurlijk perfect bij, vaak in lichte of pasteltinten.
Het vrijdaggebed
Voor de jumu'ah, kiezen veel mannen voor traditionele kleding. De jabador, ruim en waardig, past bij de gelegenheid en blijft toch elegant.
Een outfit voor het hele gezin
De jabador voor man, vrouw en kind
De jabador wordt op elke leeftijd gedragen. De herensnit blijft het meest iconisch, maar hij bestaat ook in een verfijnde damesversie en als kinderkleding, met dezelfde ambachtelijke afwerking in hun maat.
De jabador, die lang door zowel mannen als vrouwen werd gedragen, is aangepast voor het hele gezin. Vandaag de dag kan iedereen zijn eigen outfit vinden, van de vader tot het jongste kind.
De herenjabador
De traditionele snit, van het sobere model tot de rijk geborduurde bruiloftsoutfit. Onze complete collectie voor heren.
De damesjabador
Een elegante vrouwelijke versie met fijn borduurwerk, voor feesten en ceremonies. Ontdek de damesjabador.
Voor de kinderen
Dezelfde afwerking in hun maat. Onze Marokkaanse outfits voor jongens vergezellen kinderen bij grote gelegenheden.
Belangrijkste punten
Een tuniek, een broek en een rijk vakmanschap
De jabador vertelt een eenvoudig en trots verhaal. Dat van een kledingcombinatie die je overal ter wereld vindt, en die Marokkaanse ambachtslieden in de loop der eeuwen hebben omgevormd tot een outfit die je uit duizenden herkent. De sfifa, de aakad, het gouddraad, de kandrissi-broek: het zijn deze details, en de handen die ze maken, die de jabador zo Marokkaans maken.
Wie hem draagt, schrijft dit verhaal verder. Ontdek onze modellen in de categorie jabador man, en ontdek voor de grote gelegenheden ook onze djellabas, kaftans en gandouras.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een jabador en een djellaba?
De djellaba is één enkel stuk, een lang gewaad met capuchon dat over andere kleding wordt gedragen. De jabador daarentegen bestaat uit twee of drie delen: een tuniek, een broek en soms een cape. De jabador is feestelijker, de djellaba meer voor elke dag.
Is de jabador uitsluitend voor mannen?
Nee. Oorspronkelijk was het een uniseks kledingstuk, dat zowel door vrouwen als door mannen werd gedragen. Vandaag de dag komt het herenmodel het meest voor, maar er zijn ook jabadors voor vrouwen en kinderen, met dezelfde ambachtelijke afwerking.
Waarom wordt gezegd dat de jabador Marokkaans is, terwijl de tuniek ook elders bestaat?
Omdat het woord ‘jabador’ niet zomaar elke tuniek met een broek aanduidt, maar juist de specifieke Marokkaanse versie van dit ensemble, met zijn snit, zijn kandrissi-broek, zijn sfifa-borten, zijn aakad-knopen en zijn borduursel met gouddraad. Het principe is universeel, de jabador is Marokkaans.
Wanneer draag je een jabador?
De jabador wordt gedragen bij grote gelegenheden: bruiloften, het Suikerfeest en het Offerfeest, de henna-avond en het vrijdaggebed. Afhankelijk van de stof en het borduurwerk past hij zowel bij een ingetogen feest als bij een plechtige ceremonie.
Wat is de kandrissi-broek?
De kandrissi is de traditionele broek die bij de jabador hoort. Hij is tegelijk ruim en gestructureerd en heeft vaak zijn eigen borduurwerk, met sfifa's langs de zakken en de naden. Het is een teken van kwaliteit: een echte jabador herken je ook aan zijn broek.
Waar komt het woord jabador vandaan?
Er is geen officiële etymologie voor. De meest aannemelijke verklaring, in het Darija, brengt de naam in verband met de stam jbed, ‘trekken’ of ‘aanpassen’. Waar de djellaba ruim en gedrapeerd is, is de jabador een gestructureerd geheel: het staat strak in plaats van losjes te vallen.

El jabador, el Haïk y el Caftan es de origen árabe y usado por los árabes de Marruecos corrige este dato